Βρέθηκα σε μια θρησκευτική διάλεξη από ένα διακεκριμένο γιατρό, που μίλησε για την κατασκευή του ανθρώπινου οργανισμού. Μεταξύ άλλων είπε: «ο άνθρωπος δεν έχει ψυχή…». Μετά το τέλος της διάλεξης, έγινε μια μεγάλη συζήτηση. Τελικά, επέμενε, κατ΄ αυτόν δεν υπάρχει ψυχή και δεν αποδεικνύεται ούτε από την Αγία Γραφή. Ασχολήθηκα με τω εν λόγω θέμα στο βιβλίο μου «Τι διδάσκει η Αγία Γραφή», και έτσι αποφάσισα να γράψω αυτό το άρθρο περί της ψυχής. Το έκανα αυτό για να εξετάσω πιο προσεκτικά το θέμα από διάφορες πηγές και ιδιαίτερα από τον Λόγο του Θεού.

Ανέτρεξα στην Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια και ειδικά του Ελευθερουδάκη, για να δω τι λένε οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι «περί ψυχής». Δέχονται ότι άνθρωπος έχει ψυχή αλλά, με διαφορετική σκέψη. Π.χ. ο Πλάτων αναγνωρίζει ότι ο άνθρωπος είναι τρισδιάστατος «σώμα, ψυχή και πνεύμα». Ο Αριστοτέλης δέχεται τετραμερή διαχωρισμό σε «θρεπτικό, αισθητικό, διανοητικό και κίνηση». Ενώ ο Εμπεδοκλής δέχεται διμελή, σώμα και ψυχή.

Τι λένε οι αρχαίοι χριστιανοί συγγραφείς και θεολόγοι. Ο Ωριγένης συμφωνούσε, κατά κάποιο τρόπο, με την θεωρία του Αριστοτέλη, αλλά πίστευε στην ύπαρξη της ψυχής. Ο Απολλινάριος (310–380) πίστευε στην τριμερή ύπαρξη του ανθρώπου «σώμα, ψυχή και πνεύμα» (Α΄ Θεσ. 5:23)[1]. Ο Άρειος (350) πίστευε ότι ο άνθρωπος δεν έχει ψυχή αλλά αναπνοή (νεφές) και ότι όταν ο άνθρωπος παύει να αναπνέει πεθαίνει και δεν υπάρχει. Όμως οι σύγχρονοι συνεχιστές της αίρεσής του, οι «Μάρτυρες του Ιεχωβά» ανακάλυψαν ότι ο αποθανών δεν χάνεται, αλλά ο Θεός διατηρεί στην μνήμη του αυτούς που πέθαναν, και στην γενική ανάσταση θα τους αναστήσει με τα σώματά τους. Στηρίζονται στο εξής εδάφιο «…πάντες εν τοις μνημείοις ακούσονται της φωνής Αυτού…» (Ιωαν. 5:28-29). Η λέξη μνημείο κατ΄ αυτούς, σημαίνει ενθύμηση του Θεού. Επίσης αυτή η θεωρία βασίζεται στις σκέψεις του Σολομώντα, που αναφέρει «Είπα εν τη καρδία μου…το συνάντημα των υιών των ανθρώπων είναι και το συνάντημα του κτήνους…καθώς αποθνήσκει τούτο, ούτως αποθνήσκει και εκείνος (ο άνθρωπος)…και αυτή η πνοή είναι εις πάντας, και ο άνθρωπος δεν υπερτερεί κατ’ ούδεν του κτήνους…Τα πάντα καταντώσιν εις τον αυτόν τόπον (στο χώμα). Τις γνωρίζει το πνεύμα των υιών των ανθρώπων, αν αυτό αναβαίνει εις τα άνω και το πνεύμα του κτήνους, αν αυτό καταβαίνει κάτω εις την γή;» (Εκκλ. 3:18-22). Όμως αυτή σκέψη προερχότανε από άπιστο και όχι από Θεόπνευστο άνθρωπο. Ο ίδιος ρώτησε τον εαυτό του και ο ίδιος έδωσε την απάντηση. Αργότερα όμως αφού μετανόησε και ενώθηκε με τον Θεό, αναίρεσε τις σκέψεις του αυτές: «διότι ο άνθρωπος υπάγει εις τον αιώνιο οίκον αυτού…και επιστρέψει το χώμα εις την γη καθώς ήταν και το πνεύμα επιστρέψει εις τον Θεό, Όστις έδωκε αυτόν»(Εκκλ. 12:1-7).

                Υπάρχει ξεκάθαρη θέση μέσα στην Αγία Γραφή για την ψυχή; «Και έπλασε Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο από του χώματος εκ της γης, και ενεφύσησε εις τους μυκτήρας αυτού ΠΝΟΗΝ ζωής, και έγινε ο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν» (Γεν. 2:7). Επίσης βλέπε, Ιώβ 33:4 και Εκκλ. 12:7. Από αυτή την περιγραφή συμπεραίνουμε ότι ο άνθρωπος απαρτίζεται από δύο βασικά στοιχεία: το υλικό και το άυλο. Το υλικό είναι το χώμα, ενώ η ψυχή και το πνεύμα είναι το άυλο μέρος του ανθρώπου. Η ψυχή είναι προικισμένη με τη νόηση, το αίσθημα και την αντίληψη. Είναι η ακτινοβολία του πνεύματος και ο δεσμός της ενότητα με το σώμα. Συνεπώς, δεν μπορούμε να χωρίσουμε το πνεύμα από τη ψυχή. Στην Βίβλο άλλοτε αναφέρεται το ένα, και άλλοτε το άλλο. Ο Θεός έβαλε από την αθάνατη Πνοή Του ζωή στο άνθρωπο. Του έδωσε ζωή από την δική Του ζωή, την αθάνατη. Η δική Του η Πνοή έγινε σε ψυχή ζώσα στο άνθρωπο.

                Υπάρχουν εδάφια μέσα στον Λόγο του, Θεού που ταυτίζουν την προσωπικότητα του ανθρώπου, χωρίς διάκριση μεταξύ ψυχής και σώματος. « Πάσαι αι ψυχαί αι εισελθούσαι μετά του Ιακώβ εις Αίγυπτον ,…ήσαν εβδομήκοντα,..» ( Γεν. 46:26-27, Λευτ. 17:10-12, Αριθ.16:20, Ματθ.2:20, Α΄ Κορ.2:11)

                Οι αρνητές της ψυχής αναφέρονται στο εδάφιο «Η ψυχή η αμαρτάνουσα αυτή θέλει αποθάνει…» (Ιεζ. 18:4), ταυτίζοντας την ψυχή με το σώμα. Επικαλούνται αυτό που είπε ο Θεός στους πρωτοπλάστους μας: « Είπε ο Θεός στον Αδάμ: καθ΄ην ημέραν φάγεις …εξάπαντος θέλεις αποθάνει» (Γεν. 2:16-17). Ο Αδάμ μετά που παράκουσε , δεν απέθανε σωματικά, πέθανε ψυχικά, απομακρύνθηκε από τον Θεό, πέθανε για τον Θεό. Πέθανε σωματικά, μετά από εννιακόσια τριάντα χρόνια (Γεν. 5:5).

                Ο απ. Παύλος γράφει στους ζωντανούς ανθρώπους, προς την εκκλησία της Εφέσου, « Και εσάς όντας νεκρούς ( ψυχικά) δια τας παραβάσεις και τας αμαρτίας …» ( Εφες. 2:1,5). Μετά ήρθε ο σωματικός θάνατος. Είπε ο Χριστός στους ψυχικά ζωντανούς πιστούς Του: « …άφες τους νεκρούς (ψυχικά νεκρούς) να θάψουν τους εαυτών νεκρούς ( τα νεκρά σώματά τους)» ( Ματθ. 8:21-22).

                Ο Ιησούς Χριστός σαφώς διαχώρισε το σώμα από την ψυχή. « Μη φοβηθείτε από των αποκτεινόντων το σώμα την ψυχή μη δυναμένων…».    

Υπάρχουν εδάφια από τον Λόγο του Θεού που φανερώνουν τον διαχωρισμό ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή ή το πνεύμα του ανθρώπου. «Είπε ο Μωυσής: Ω Θεέ, Θεέ των πνευμάτων πάσης σαρκός» (Αριθ. 16:22.) «Γιατί, ποιος από τους ανθρώπους,…ξέρει τα μυστικά του ανθρώπου, παρά μονάχα το πνεύμα του ανθρώπου που υπάρχει μέσα του;…» (Α΄ Κορ. 2:11 και Εβρ. 12:9). «Μη συμπεριλάβεις μετά αμαρτωλών την ψυχή μου και μετά ανδρών αιμάτων την ζωή μου» (Ψαλ. 26:9). «… ενώ παρέδιδε την ψυχή (η Ραχήλ), διότι απέθανε…» (Γεν. 35:18). Τι παρέδιδε κατά τον θάνατό της; Και σε ποιον την παρέδιδε την ψυχή της; «…και είπε (ο προφήτης Ηλίας), Κύριε Θεέ μου, ας επανέλθει, δέομαι, η ψυχή του παιδαρίου εντός αυτού….και επανήλθε η ψυχή του παιδαρίου εντός αυτού του (σώματος) και ανέζησε». ( Α΄ Βασ. 17:21-22). Όταν ο προφήτης Ηλίας βρέθηκε σε μεγάλη απογοήτευση εξαιτίας της Ιεζάβελ είπε στον Θεό: «…αρκεί τώρα, Κύριε, λάβε την ψυχή μου».(Α΄ Βασ.19:4). Έχουμε μια παραστατική εικόνα από τον προφήτη Ιεζεκιήλ. Κατά την εντολή του Θεού, όταν προσευχήθηκε στον Θεό και το πνεύμα εισήλθε στα νεκρά σώματα των νεκρών και ανέζησαν.(Ιεζ. 37:1-10).    Ο Ιησούς Χριστός είπε στους μαθητές Του: « …μη φοβηθείτε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα αλλά δεν μπορούν να σκοτώνουν την ψυχή. Απεναντίας, φοβηθείτε μάλλον εκείνον που μπορεί να κάνει την ψυχή και το σώμα να χαθούν μέσα στην γέεννα» (Ματ. 10:28). Ο άφρονας πλούσιος είπε: «…θα πω στην ψυχή μου, ψυχή έχεις πολλά αγαθά…ξεκουράσου, τρώγε, πίνε, απολάμβανε! Είπε ο Θεός: ‘άμυαλε! Τούτη τη νύχτα την ψυχή σου απαιτούνε από σένα’» (Λουκ. 12:16-20, Ματ. 16:26). Τι ζητούσαν από τον άφρονα πλούσιο; Το σώμα του ή την αναπνοή του; Ο Κύριός μας στην επίγεια διακονία Του ανέστησε και νεκρούς, μεταξύ αυτών ανέστησε την κόρη του Ιάειρου: «…έπιασε το χέρι της και είπε με δυνατή φωνή: ‘κοριτσάκι σήκω’! Κι επέστρεψε το πνεύμα της και σηκώθηκε αμέσως»! (Λουκ. 8:54-55, 7:14-15, Ιωαν. 11:43-44). Εδώ, παρουσιάζεται αντί ψυχή, πνεύμα, όχι την αναπνοή, αλλά η ψυχή που δίνει ζωή. Παρατηρούμε ότι πριν πεθάνει ο πρωτομάρτυρας Στέφανος είπε στον Κύριο: «…δέξου το πνεύμα μου» (Πραξ. 7:59). Ζήτησε από τον Ιησού Χριστό να δεχτεί την αναπνοή του ή την ψυχή του; Την ψυχή του, γιατί ανήκε σε Κείνον που την έδωσε. Ο απ. Παύλος γράφει στους πιστούς της Κορίνθου: «…προτιμούμε μάλλον να αποχωρήσουμε από το σώμα και να ζήσουμε κοντά στον Κύριο» (Β΄ Κορ. 5:8). Τι θα αποχωρούσε από το σώμα του, το οποίον θα ζούσε κοντά στον Κύριο; Η αναπνοή του ή η ψυχή του; Ο απ. Παύλος έγραψε στην εκκλησία των Φιλίππων: «…έχω την επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό» (Φιλ. 1:23). Τι θα αναχωρούσε, το σώμα του ή η ψυχή του; ασφαλώς η ψυχή του. Τέλος, έγραψε στους πιστούς της Θεσσαλονίκης: «…ο Θεός…να σας αγιάσει ολότελα και ολόκληρο το πνεύμα και η ψυχή και το σώμα σας…» ( Α΄ Θεσ. 5:23).

Βλέπουμε στο μέρος αυτό ότι το πνεύμα και η ψυχή του ανθρώπου είναι το άυλο μέρος του ανθρώπου και το σώμα είναι το υλικό. Ο απ. Πέτρος γράφει στην Β΄ καθολική του επιστολή τα εξής πάνω στο θέμα της ψυχής: «…όσο βρίσκομαι μέσα σε τούτο το σώμα…, γιατί ξέρω πως είναι κοντά η ώρα που θα εγκαταλείψω (αποθέσω) το σώμα μου, όπως και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μου το φανέρωσε» (Β΄ Πετρ. 1:13-14). Δηλαδή, η ψυχή θα εγκατέλειπε το σώμα του και η ψυχή θα πήγαινε στον Κύριο. Ο απ. Ιάκωβος έγραψε: «…το σώμα χωρίς το πνεύμα, ψυχή είναι νεκρό…» (Ιακ. 2:26). Δηλαδή, άλλο είναι το σώμα και άλλο το πνεύμα, η ψυχή που δίνει την ζωή. Ο Κύριός μας ο Ιησούς Χριστός με την σταυρική Του θυσία, με το αίμα του Σταυρού, με την αντικαταστατική Του θυσία, τι λύτρωσε, την ψυχή του ανθρώπου ή το σώμα του; Πρωτίστως την ψυχή του, επειδή, η ψυχή η αμαρτάνουσα αυτή θα αποθάνει (Ιεζ.18:4). Το σώμα θα απολυτρωθεί, αφού πρώτα λυτρωθεί η ψυχή (Ρωμ. 8: 23). «…ενώ είμεθα νεκροί (η ψυχή) δια τα αμαρτήματα, εζωοποίησε ημας (που είμαστε ζωντανοί στο σώμα) μετά του Χριστού» (Εφ. 2: 1,5, Κολ. 2:13).

Οι ψυχές οι λυτρωμένες με το αίμα του Ιησού Χριστού, μετά τον θάνατο του ανθρώπου, πού πηγαίνουν; Αφανίζονται, κοιμούνται ή πάνε κάπου αλλού; Η απάντηση. Έχουμε την παραβολή του πλουσίου και του φτωχού Λαζάρου (Λουκ. 16: 19-31). Ο μεν πλούσιος στον άδη και ο Λάζαρος στον κόλπο του Αβραάμ και αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλο. Στον προφήτη Ησαΐα διαβάζουμε την διήγηση της ιστορίας ενός ισχυρού που πέθανε και πήγε στον άδη. Εκεί τον προϋπάντησαν με σαρκασμό οι προ αυτού αποθανόντες, λέγοντες: «…κατεστάθης όμοιος ημών;» (Ησ.14:9-10). Διαβάζουμε στο βιβλίο της Αποκάλυψης ότι οι λυτρωμένες ψυχές που έφυγαν από αυτήν την ζωή μιλούν με τον Σωτήρα Ιησού Χριστό: «Κι όταν άνοιξε η πέμπτη σφραγίδα, είδα κάτω από το θυσιαστήριο τις ψυχές εκείνων που σφαγιάστηκαν…Και τους άκουσα που έκραξαν με δυνατή φωνή, λέγοντες: ‘Ως πότε, εσύ που είσαι Δεσπότης, ο Άγιος και ο Αληθινός να κρίνεις…αυτούς που κατοικούν στη γη;’» (Απ. 6:9-10). «Κι άρχισαν να ψέλνουν ένα καινούργιο ύμνο λέγοντες…» (Απ. 5:9, 20:4). «Ύστερα απ΄ αυτά, κοίταξα και είδα πλήθος  μεγάλο…κι έκραζαν με δυνατή φωνή και έλεγαν…» (Αποκ. 7:9-10, 14:1-2, 15: 2-3, 19: 1-6). Έχουμε την θαυμάσια σκηνή στο βουνό της Μεταμόρφωσης όταν μεταμορφώθηκε ο Κύριός μας ο Ιησούς Χριστός, τότε που τα ρούχα Του έγιναν «λευκά αστραποβόλα». Και εκεί μαζί Του ήταν δύο από τους μεγάλους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, ο Μωυσής και ο Ηλίας και συνομιλούσαν μεταξύ τους. Όπως γνωρίζουμε, ο ένας από τους δύο αυτούς μεγάλους προφήτες ήταν πεθαμένος. Οι απόστολοι τους αναγνώρισαν, δεν βλέπανε όραμα, αλλά τους είδαν με τα φυσικά τους μάτια (Λουκ. 9: 29-35).

Συμπεραίνουμε ύστερα από την μελέτη αυτή ότι η ψυχή μετά το θάνατο του ανθρώπου δεν εκμηδενίζεται, συνεχίζει την ύπαρξή της, διατηρεί τα χαρακτηριστικά της και έχει συναίσθηση της ύπαρξής της.